داستانى و آثارى كه به اين شكل دربارهء برمكيان پديد آمده ، در تقسيم‌بندى منابع تاريخ اين خاندان ، در گروه دوم جاى مىگيرد . در واقع منابع تحقيق دربارهء برمكيان را مىتوان به دو گروه اصلى تقسيم كرد : نخست اخبار تاريخى به مفهوم عام كه متناسب با اهميت اين خاندان و نقش اساسى كه در طرح‌ريزى سازمان سياسى و ادارى و حيات اجتماعى عصر خود داشتند ، در چند دورهء زمانى به طور پراكنده در رده‌هاى موضوعى متنوعى از آثار مكتوب وارد شده است . گروه دوم روايات داستانى - تاريخى است كه صرفا دربارهء برمكيان نوشته شده و آنها را بايد نوعى تاريخ خاندانى يا دودمانى نيز به شمار آورد گرچه فاقد بعضى مشخصات يك اثر تاريخىاند . گروه اول خود شامل چند دسته است : 1 . منابع تاريخى : آثارى كه تحت اين عنوان جاى مىگيرد مهمترين و معتبرترين مأخذ تحقيق دربارهء برمكيان به شمار مىرود . تعدادى از اين آثار صرفا تك‌نگاريهايى دربارهء برمكيان است كه برخى از آنها مفقود شده و بعضى ديگر به شكلهاى مختلف در دست است . اين آثار به ويژه آنچه در عصر برمكيان يا نزديك به عهد آنها فراهم آمده و اكنون در دست نيست ، به استناد توصيفاتى كه نويسندگان متأخرتر از آنها به دست داده يا بعضى از روايات آن را نقل كرده‌اند ، مىبايست آثار مهمى تلقى شوند . از آثارى كه در عصر برمكيان و دربارهء ايشان پديد آمده ، نام دو اثر كهن را بنابر تصريح كتاب اخبار برمكيان مىدانيم كه هيچيك از آن دو اكنون در دست نيست و در منابع ديگر هم اشاره‌اى به آنها نيافتيم . نخست كتابى به قلم ابو على حسين بن جعفر كه به گفتهء صاحب « اخبار برامكه » از ظرفا و بلغاى بغداد و از همنشينان برامكه بوده است . دوم كتابى در مآثر برمكيان نوشتهء ابو الحسن احمد بن حسين بن حارث معروف به ابو الحسن دبير از كاتبان ديوان انشاء كه بنابر روايت اخبار برمكيان ، كتاب خود را بر فضل برمكى - آنگاه كه به زندان هارون درافتاده بود - خواند و فضل آن كتاب را از او به امانت گرفت « 1 » . اما نايابى اين دو اثر مانع از آن نيست كه بگوئيم صحت اين نظر رايج كه منابع تاريخ برمكيان مقدم بر قرن سوم هجرى نيست « 2 » ، محل ترديد است . چه بنابر آگاهىهايى كه دربارهء راويان اخبار برامكه به دست خواهيم داد ، معلوم مىشود كه لا اقل دو تن از راويان اصلى يعنى ابن ازرق و محمد بن غسان در پايان عصر برمكيان مىزيستند و روايات مربوط به

--> ( 1 ) . نسخهء ل ، برگ‌هاى 68 ب ، 102 ب ، 105 ب ؛ و متن اخبار برمكيان در كتاب حاضر . ( 2 ) . دوبووا ، ص 5 .